ELEKTROLİTİK ASİT DALDIRMALAR

Tipik asit daldırmaların yanı sıra doğru veya ters¹³ akımın kullanılabildiği elektrolitik asit daldırmalar da yapılmaktadır. Bu yöntem daha değişik özellikli metallerin temizlenmesi için çok değerlidir.

Tipik bir elektrolitik asit daldırmada %50 sülfürik asit çözeltisinde ters akım kullanılır. Akım yoğunluğu kaplanan metale bağlı olarak 1,6 – 108 A/dm² arasında değişebilir. Parlatılmış nikele¹⁴ başarılı bir kaplama öncesi temizleme yapmak için aşağıdaki yöntem uygulanmalıdır.

Katodik Elektrikli Yağ Alma 8 A/dm² 2 dakika

Suyla durulama 1 dakika

Anodik Sülfürik asit 1,6 A/dm² 1 dakika

(%30 luk çözelti)

Suyla durulama 1 dakika

Katodik Elektrikli Yağ Alma 8 A/dm² 1 dakika

Suyla durulama 1 dakika

Hidroklorik aside daldırma 3 dakika

(1 ölçü HCl : 1 ölçü H₂O)

Suyla durulama 10 saniye

Nikel Kaplama

Bu tip elektrolitik asit daldırmalar yapılırken unutulmaması gereken önemli nokta da elektrolitik alkali temizleyicilerde olduğu gibi elde edilen sonucun sadece tanktaki kimyasallara bağlı olmadığıdır. Büyük ölçüde elektrolitik etkiye bağlı olup Faraday Kanunu’ na bağlı olduğu anlamına gelir. Bazı durumlarda akım yoğunluğunu ya da yeteri kadar elektroliz için işlem süresini artırmak başarı ile hata arasındaki farkı belirler. Diğer durumlarda ise çok fazla elektroliz yapılması durumunda akımı ve/veya işlem süresini azaltmak gerekebilir¹⁵.

Akım yoğunluğu ve zaman tüm elektrolitik temizleme işlemlerinde çok önemli faktörlerdir. Bu ikisini her zaman kontrol altında tutun.

Paslanmaz Çeliğin Asitle Dağlanması

Reçete

1. Su 473 ml.

2. Sülfürik asit 3786 ml.

3. Hidroklorik asit 473 ml.

Çalışma Koşulları

Malzemeleri karıştırma sırası : Veriliş sırasıyla

Sıcaklık : 60 °C

Paslanmaz çelik asitle dağlandıktan sonra pasivasyon uygulanmalıdır. Bunu aşağıdaki çözeltiye daldırmak suretiyle yapabilirsiniz.

1. Su 3786 ml.

2. Nitrik asit 3786 ml.

Bu işlemi oda sıcaklığında yapıyorsanız süresi 1 saat, 49 °C’ de yapıyorsanız 20 dakikadır.

Gümüşün Asitle Dağlanması

Pirinç üzerindeki yanık pulları gidermek için verilmiş olan asitle dağlamayı kullanın.

Çinko Kaplama veya Çinko Metali İçin Parlak Daldırma

Kadmiyum için verilmiş olan parlak daldırmayı kullanın.

Kadmiyum Kaplamada Parlak Daldırma

Reçete

1. Su 3786 ml.

2. Kromik asit 10 gr.

3. Sodyum sülfat 56,7 gr.

NOT: Yüzeyde sarı film artığı kalır ise parçayı seyreltik sülfürik asit çözeltisine daldırın (1 litre suya 7,5 gr. sülfürik asit).

Monel, Nikel ve Nikel Alaşımları İçin Asitle Dağlama

Reçete

1. Hidroklorik asit 1420 ml.

2. Su 710 ml.

3. Bakır klorür 28,4 gr.

Çalışma Koşulları

Malzemeleri karıştırma sırası : 2, 1, 3

Sıcaklık : 82 °C

Magnezyum Metalini Asitle Dağlama

Reçete

1. Kromik asit 680 gr.

2. Su 3786 ml.

Çalışma Koşulları

Malzemeleri karıştırma sırası : 2, 1

Sıcaklık : 93 °C

Bakır ve Pirinç İçin En Az Zehirli Gaz Çıkışlı Bir Parlak Daldırma

Reçete

1. Sülfürik asit 3786 ml.

2. Nitrik asit 946 ml.

3. Çinko sülfat 9464 ml.

4. Kromik asit 1,36 kg.

5. Hidroklorik asit 14,2 ml.

Çalışma Koşulları

Malzemeleri karıştırma sırası : 3, 4, 1, 2, 5

Sıcaklık : Oda sıcaklığı serinliğinde

NOT: Her zamanki parlak daldırmaya göre bu tip işlem veya çözelti daha az zehirli gaz çıkarır.

Bakır ve Pirinç İçin Mat Daldırma

Bu daldırma ile mat (ışığı yansıtmayan) bakır ve pirinç yüzey elde edilir.

Reçete

1. Sülfürik asit 1893 ml.

2. Nitrik asit 1893 ml.

3. Çinko sülfat 28,4 gr.

Çalışma Koşulları

Sıcaklık : 82 °C

NOT: İçine su girmesini engelleyin. Daha kalın bir sonlandırma için daha fazla nitrik asit, daha ince bir sonlandırma için ise daha fazla sülfürik asit kullanın.

Seyreltilmiş Parlak Daldırma

Reçete

1. Su 3312 ml.

2. Sülfürik asit 3312 ml.

3. Nitrik asit 3312 ml.

4. Hidroklorik asit 14,2 ml.

5. Bakır sülfat 2 gr.

6. Odun kurumu 3 gr.

Önceki parlak daldırma ile aynı karıştırma talimatını uygulayın.

Saf Bakır ve Bakır Alaşım İçin Parlak Daldırma

Reçete

1. Kromik asit 450 gr/lt

2. Sülfürik asit (kons.) 125 cc/lt

3. Hidroklorik asit 5 cc/lt

4. p.a. Asetik asit 75 cc/lt

Çalışma Koşulları

Karıştırma : Hava ile

Sıcaklık : Oda sıcaklığı

Daldırma süresi : 5 – 20 saniye

Tank : Toprak kap, cam, polipropilen, PVC.

Isıtma bobinleri : Tantal, titanyum, grafit veya kuartz.

NOT: Banyo klor iyonu fazlalığına duyarlıdır. Eğer klor iyonu miktarı artmışsa banyo sıcaklığını düşürün. Sadece karıştırmalı soğuk suda durulama yapın.

Bu tip bir parlak daldırma banyosunda çalışırken çözeltinin soğuk tutulması son derece önemlidir çünkü, eğer banyo sıcaklığı 30 °C’ nin üzerine çıkarsa ancak yer yer iyi olan, uniform olmayan bir kaplama elde edilebilir. Bundan dolayı büyük hacim kaplayan temizleme işi yapılması gerektiğinde biri soğutma diğeri temizleme için olmak üzere iki ayrı parlak daldırma tankı kullanılmalıdır. Buna alternatif olarak parlak daldırma elektrikli soğutucuyla soğutulabilir fakat pahalı bir işlemdir.

Parçayı birkaç saniyeliğine parlatma banyosuna daldırın ve hemen çıkarıp temiz soğuk suda durulayın, ardından akarsuda durulayın. Bunu takiben %4’ lük siyanür çözeltisinde durulayın (siyanürlü daldırma bölümüne bakın). Temiz suda iyice durulayın.

Eğer parlak daldırmadan çıkarılan parça dumanlı ise bu kullanılan asitlerden veya çok miktarda saf su katılmasından kaynaklanmakta olabilir. Reçetedeki miktarlarla aynı orantıda asit ekleyin fakat çözeltiyi tekrar kuvvetlendirecek olan suyu katmayın. Eğer parlatma işlevi iyi değilse biraz daha tuz veya hidroklorik asit ilave edin. Eğer kazara çok fazla eklerseniz fazla klorürü yoketmek için biraz daha karbon siyahı ekleyin.

Pirinç ve Bakır İçin Parlak Daldırma

Pirinç ve bakır için parlak daldırmanın işlevi yüzeyi parlatmak ve laklanacak veya parlatma ya da el ile başka bir hazırlık yapılmadan doğrudan kaplamaya verilecek hale getirmektir.

Reçete

1. Sülfürik asit 2721 ml

2. Nitrik asit 1183 ml.

3. Sodyum klorür 0,1 gr.

4. Bakır sülfat 0,5 gr.

5. Odun kurumu veya karbon siyahı 1,0 gr.

6. Su 592 ml.

Çalışma Koşulları

Bakır sülfatı suda çözün. Yavaşça ve dikkatli bir şekilde sırasıyla sülfürik asit, nitrik asit, sodyum klorür, bakır sülfat ve odun kurumu (karbon siyahı) ekleyin.

Bu daldırma oda sıcaklığında yapılır ve Şekil 12’ de gösterildiği gibi soğuk su dolaştırılarak soğutulmalıdır. Parlak daldırma için toprak kap kullanılır.

PİRİNÇ ÜZERİNDE YANIK PULLARIN ASİTLE TEMİZLENMESİ

Reçete

1. Su 2839 ml.

2. Sülfürik asit 946 ml.

Çalışma Koşulları

Sıcaklık : 82 °C

Tank : Kurşun tank ve kurşun ısıtma bobini

NOT: Bu reçete aynı zamanda tavlanmış veya lehimlenmiş ve kumlu döküm pirinç ve bakır için de iyidir. Pullar gidene veya azalana kadar bu karışıma daldırılır, sonra soğuk suda durulanır, ardından aşağıda verilmiş olan Fire Off Daldırmaya nakledilir.

Yanıkların Asitle Temizlenmesi

Reçete

1. Sülfürik asit 946 ml

2. Nitrik asit 473 ml.

3. Su 2366 ml.

Çalışma Koşulları

Sıcaklık : Oda sıcaklığı

Tank : Toprak kap

Daldırma süresi : 5 – 30 saniye

NOT: Pirinç pürüzsüz ve gölgeli bir görünüş alana kadar tutun, sonra çıkarın ve parlak daldırmadan önce durulayın. İş çözeltideyken karıştırma uygulayın.

PARLAK DALDIRMA ve asitle dağlama (pickling) genellikle asit odaları olarak bilinen ve kaplama yapılan yerden ayrılmış bir bölümde veya odada yapılır. Bu odaların döşemesi aside dayanıklıdır ve asit buharları solunmadan önce ortamdan uzaklaştırılacak şekilde bir havalandırma sistemi bulunur.

Çeşitli daldırma çözeltileri hazırlamak için asitlerle çalışmanız gerektiğinde eğer talimatları doğru şekilde uygularsanız bir tehlike sözkonusu değildir. Konsantre asitler genellikle 30-45 litrelik aside dayanıklı varillerle gelir. Aside dayanıklı bir asit pompası veya sallama düzeneği ¹¹ ile boşaltılır. Asitlerle çalışırken lastik eldiven ve lastik önlük kullanmalısınız. Koruyucu gözlük de kesinlikle kullanımalıdır.

Geçmişte parlak daldırma ve asitle dağlamada kuvvetli asitlerin kullanımına bel bağlandığı halde son gelişmelerle bu uygulamaların bazıları demode hale gelmiştir.

Günümüzde piyasada parlak daldırma ve asitle dağlamada kullanılan kuru tuzlar ve bileşikler ¹² bulunmaktadır. Bu malzemeler konsantre asitlere göre daha az tehlikelidir. (Yine de bu maddelerle çalışırken güvenlik gözlüğü kullanılmalıdır). Bu tip bir asitle dağlama kimyasalına örnek olarak TROXIDE ve FERRISUL verilebilir. Bunlar çeşitli aside daldırma ve asitle dağlama işlemlerinde kullanılırlar.

Eğer asitle çalışmalara yeni başlamışsanız ve deneyiminiz yoksa daha önce deneylerde bahsedilenler dışında başka bir asit reçetesini hazırlamamanızı öneririm. Sebebi ise önce temizleme işlemleri hakkında net bir fikre olmanızı sağlamaktır. Tehlikeli kimyasallarla çalışmaya başlamadan önce daha az tehlikeli olanlarla çalışmanız daha iyi olacaktır. Örnek olarak verilen aşağıdaki temizleme çözeltilerini ve düzenekleri hazırlayıp çalışabilirsiniz.

DENEY 3 : Aşağıdaki elektrikli yağ alma çözeltisini hazırlayın.

1. Su 3785 ml

2. Trisodyum fosfat 85 gr.

3. Sodyum karbonat (çamaşır sodası) 56,7 gr.

4. Fildişi rengi granül 28,3 gr.

Suyu 4 litrelik cam behere koyun. Malzemeleri verilme sıralarına göre çözün. Beherin içine Şekil 11’ de gösterildiği gibi iki ince çelik levha yerleştirin (paslanmaz olması tercih edilir) ve bunları #18 bakır kablosuyla birbirine bağlayın ve dışarıdan şekilde gösterildiği gibi şalter bağlantısı yapın. Bu size anodik veya katodik temizleme yapabilme imkanı sağlar. Yağ alma çözeltisini elektrikli ısıtıcının üstünde ısıtın ve kaynama noktasına yakın bir sıcaklıkta sabit tutun. Kullanmadığınız zaman kapağını kapatın.

Denemek amacıyla bakır yaprağı, pirinç, çinko veya galvanizli sac, aluminyum ve çelik şeritler kullanın. Her metalden en az iki şerit alın ve bir tanesini bitkisel yağ veya yemeklik yağ ile, diğerini mineral gresi veya yağı ile yağlayın. Yağ almadan sonra durulama için akarsu kullanın. Önce #18 kabloyu şeride bağlayıp şalter direkt pozisyonundayken katodik temizlemeyi deneyin. Bu şekilde bir dakika akım uygulayın. Temiz akarsuda durulayın. Su ayrışma testi uygulayın (Temizlik için uygulanan testler bölümüne bakın). Parçayı kurutun, üzerine tekrar aynı banyo kirinden sürdükten sonra anodik temizleme uygulamak için şalteri ters konuma getirin. Bir dakika boyunca temizleyip temiz suda durulayın. Hangi metallerin doğru akımda, hangilerinin ters akımda lekelendiğine dikkat edin ve hangi metodla daha iyi temizlendiğini gözlemleyin. Yağ almaya 3 Volt gerilim uygulandığındaki etkisini deneyin. Üç voltu iki adet kuru pil (2 x 1,5 Volt) kullanarak elde edebilirsiniz. Düşük gerilimde anot ve katottaki gaz çıkışındaki değişikliğe dikkat edin.

DENEY 4 : Aşağıda verilmiş olan pirinç ve bakır için kuru tuz tipi parlak daldırma çözeltisini hazırlayın.

1. Su 3785 ml

2. Sodyum nitrat 907 gr.

3. Sodyum bisülfat 1134 gr.

4. Sodyum bikromat 907 gr.

5. Demir sülfat 227 gr.

Suyu 60 °C’ ye ısıtın ve tuzları verilen sırayla çözün. Çözelti soğuduğunda bir miktar tuz dibe çökelecektir. Çözeltiyi 4 litrelik cam behere koyun. Beheri paslanmaz çelikten bir kabın içine yerleştirin. Böylelikle eğer beher kırılırsa çözelti çelik kabın içinde kalacaktır. Sıcaklığı kontrol etmek için bir termometre kullanın.

Şimdi temizlenmiş bakır ve pirinç şeritlerden bazılarını test etmek için alın. Temiz bir pirinç şeridi parlak daldırma çözeltisine daldırın ve karıştırma uygulayarak bir dakika tutun. Yüzeyini gözlemleyin ve hızlı bir şekilde çıkarıp soğuk suda çabucak durulayın. Bir süreliğine çözeltiye geri koyun. Bu ilave süre boyunca hiçbir etki olmayacaktır. Sıcaklığı 82 °C’ ye çıkarın ve bir başka pirinç şerit kullanın. Sıcaklığın artırılmasının etkisine dikkat edin. Genelde banyo ne kadar sıcak olursa işlem de o kadar kısa sürer. Bu banyo yukarıdaki listede verilmiş tuzlarla hazırlanır ve çok az da serbest asit içerir fakat ısıtıldığında tuzlar çok daha fazla iyonize olurlar (Ders 2’ ye bakın), çözeltide hidrojen iyonları oluşur, pirinç ve bakıra etki edinceye kadar çözelti gittikçe daha fazla asidik hale gelir.

NOT: BU DENEYİ SADECE KROMATLAMA TESİSİNİZ VARSA DENEYİN. KROM İÇEREN ATIKLAR DOĞRUDAN KANALİZASYONA VERİLEMEZLER.

Şimdi parlak daldırmanın bazı detaylarını ele almaya hazırız.

DEMİR İÇEREN METALLERİN ASİTLE TEMİZLENMESİ

Hafif Pullu ve Paslı

Reçete

1. Sülfürik asit 237 ml.

2. Santomerse S 0,28 gr.

3. İnhibitör 0,28 gr.

4. Su 3549 ml.

Çalışma Koşulları

Malzemeleri karıştırma sırası : 4, 1, 2, 3

Tank : Kurşun

Sıcaklık : 66 °C

Isıtma : Kurşun buhar bobini ile

Aşırı Pullu ve Kuru Paslı

Reçete

1. Sülfürik asit 946 ml.

2. Santomerse S 3 gr.

3. İnhibitör 3 gr.

4. Su 2839 ml.

Çalışma Koşulları

Malzemeleri karıştırma sırası : 4, 1, 2, 3

Sıcaklık : Oda sıcaklığından 66 °C’ ye kadar

Tank : Seramik veya bir Haveg ya da cam epoksi tank ve Pyrex veya titanyum ısıtma bobini kullanın.

Demir Döküm

Reçete

1. Hidroklorik asit 473 ml.

2. Hidroflorik asit 59 ml.

3. Su 3312 ml.

Çalışma Koşulları

Malzemeleri karıştırma sırası : 3, 2, 1

Tank : Kurşun veya daha iyisi karbon tuğlalardan yapılmış KARBATE ısıtma bobinli tank

Sıcaklık : 60 °C

NOT : HİDROFLORİK ASİTLE ÇALIŞIRKEN ÇOK DİKKATLİ OLUN! ÇOK KÖTÜ YANIKLARA SEBEP OLUR VE KOLAYLIKLA PATLAYABİLİR. BUNA İLAVETEN CAMI TAHRİP EDER.

ASİT VE ALKALİ İLE DAĞLAMA (Pickling)

Eğer demir içeren bir metal ile çalışıyorsanız bazı durumlarda metal yüzeyinde kötü şekilde oksitlenme meydana gelmiş olabilir. Temizlenecek metalin yüzeyi gres veya yağ ile kirlenmiş ve aynı zamanda lekeler, pasdan kaynaklanan renk bozuklukları mevcut olabilir. Asitle dağlamanın amacı alkali temizleme banyosunda giderilemeyecek olan bu pas ve lekeleri ortadan kaldırmaktır.

Prensipte asitle dağlama banyosunda mevcut bulunan asit, pası veya oksit tabakasını metale zarar vermeden çözer, uygulamada ise iyice temizlenmiş olan metalde asidin az da olsa bir tahribata yol açması sözkonusudur. Asitle dağlama çözeltisinde bulunan ve inhibitör olarak bilinen maddeler yardımı ile temizlenmiş metal yüzeye asidin etkisi minimum düzeyde tutulur. ¹⁰

Herhangi bir metal asitle dağlamadan veya aside daldırılmadan önce yüzeyindeki kirler, gres vb. giderilmelidir. Bu nedenle aside daldırmadan önce yağ alma ve/veya elektrikli yağ alma uygulanmalıdır. Gres bulaşmış veya kirli bir metal parçaya uniform olarak asitle dağlama uygulanamaz çünkü gres asidin yüzeye etki etmesini engeller.

Aside daldırmanın veya asitle dağlamanın ikinci bir kullanımı da zaten temizlenmiş olan yüzeye metal kaplamanın daha iyi yapışması için asitle oymak (etching) amacıyla yapılmasıdır. Bu durumda kendimizi oksidi ve pulları gidermekle sınırlamış oluruz.

NOT : Yakında değişik kimyasallar ve bileşiklerle çalışmaya başlayacaksınız. Bunlardan bazıları doğru kullanılmadığı takdirde zehirli ve tehlikeli olabilir. Eğer bir bileşik veya kimyasalı kullanma talimatlarına uyarak ve özelliklerine dikkat ederek kullanırsanız herhangi bir tehlikesi yoktur. Öte yandan eğer dikkatsiz davranır ve talimatlara uymazsanız kendinizi ve diğerlerini zor durumda bırakabilirsiniz. Bir örnek vermek gerekirse, borik asit göz yıkamasında kullanılacak kadar yumuşak bir asittir ve üzerinde zehirli olduğuna dair bir etiket yoktur fakat yutulduğu takdirde öldürücü bir zehirdir. Eğer talimatlara uyarsanız ve dahice (!) işler yapmaya kalkışmazsanız kötü bir durumla karşılaşmazsınız.

DENEY 2 :

1. Yüzeyi paslı küçük bir parça demir veya çelik şerit alıp üzerine mısır yağı benzeri herhangi bir bitkisel yağ veya margarin sürün. Şeridi içerisinde 1 ölçü hidroklorik asit (muriatik asit) ve 3 ölçü su bulunan bir behere veya geniş ağızlı bir su bardağına daldırıp meydana gelen etkiyi gözlemleyin.

NOT : Hidroklorik asit kuvvetli bir asittir. Behere koyarken dikkatli olun, elbisenize veya vücudunuza sıçramamasına özen gösterin. Eğer çıplak derinize temas ederse hemen bol suyla yıkayın. Bu genellikle yanıkları önler fakat emin olmak için aside maruz kalan kısma bikarbonatlı soda pastası sürün ve durulayın.

2. Şimdi aynı şeridi üzerinde asit kalmayıncaya kadar birkaç kez temiz suyla yıkayın 2 çorba kaşığı trisodyum fosfat (boya malzemeleri satıcılarından temin edebilirsiniz), 3 çorba kaşığı sodyum karbonat (çamaşır sodası) ve 473 ml. suyla hazırladığınız sıcak çözeltiye daldırın. Gres çıkana kadar şeridi karıştırarak çözeltiye daldırıp çıkarın.

3. Şeridi hidroklorik aside daldırın ve ne olduğunu gözlemleyin. Şeridi 1 dakika kadar asitte tuttuktan sonra çıkarıp durulayın. İlk seferinde ve ikincide neler olduğunu karşılaştırın. Yüzeydeki oksitlenmeyi çıkarmak için önce gres kalıntıları temizlenmelidir. Deney bittikten sonra aside dikkatlice kireçtaşı parçaları (kalsiyum karbonat) veya sodyum karbonat (çamaşır sodası) ekleyin ve köpürtünün bitmesini bekleyip atığı bol suyla boşaltın.

Asitle dağlama (pickling) genellikle pulların, oksitlenmenin ve pasın giderilmesini içerir. Aside daldırma ise genellikle hafif oksitlenmiş ve kararmış film tabakanın giderilmesi, alkali film tabakasının nötralize edilmesi, asitle oyulması ve kaplama öncesi metalin aktifleştirilmesi için kullanılır. Her ikisi de birbirinin yerine kullanılabilir fakat genelde dayanıklı veya hassas işlerde dağlamaya başvurulur. Genellikle asitle dağlama yakından yapılır fakat gerçek kaplamacılıkta aside daldırma yer kaplar.

Şimdi bazı asitle dağlama (pickling), aside daldırma ve parlak daldırma reçeteleri vereceğiz. Bunlar sizin ihtiyaçlarınıza cevap verebilecekler arasından seçilmiş birkaç tanesidir. Değişik kaynaklarda daha fazlasını bulabilirsiniz. Satıcılar da size yardımcı olabilirler.

Kimyasallar hakkında not : Bahsedilen bütün asitler konsantre asittir. Sülfürik asidin bomesi 66° olup %93 H₂SO₄ içerir. Nitrik asidin bomesi 42° dir ve %67 HNO₃ içerir. Hidroklorik asidin (Muriatik asit) bomesi ise 20° dir ve %35 HCl içerir.

ÖZEL UYARI : ASİTLERLE ÖZELLİKLE DE SÜLFÜRİK ASİTLE ÇALIŞIRKEN DAİMA ASİDİ SUYA EKLEYİN. ASLA ASİDİN ÜZERİNE SU DÖKMEYİN VE DAHA ÖNCEDEN SÖZÜ EDİLEN GÜVENLİK KURALLARINI UNUTMAYIN (KORUYUCU GÖZLÜK VE LASTİK ELDİVEN KULLANIN)!

AŞINDIRMA YÖNTEMİYLE TEMİZLEME

Kaplamaya hazırlık olarak yapılan temizleme işlemi Çelik Bilye İle Parlatma veya Kumlama denen aşındırma işlemleriyle de yapılabilir.

Çelik Bilye ile Parlatma ve Kumlama 3. Ders’ te ele alınmıştı. Bu yüzden Bilye İle Parlatma’ yı dolapta kaplanacak küçük parçalar için etkili bir temizleme yöntemi olduğundan bahsetmek dışında tekrar ele almayacağız. 3. Ders’ te verilmiş olan önerileri dikkate alın, varilin lekelenmediğinden ve temizleme bileşiğinin temiz olduğundan emin olun, sık sık değiştirin. Aşağıda verilmiş olan reçete bu yöntem için iyidir. Bunu veya daha önceden önerdiğimiz gibi tescilli bileşikleri kullanabilirsiniz.

Bilye İle Parlatma Temizleyicisi

Reçete

1. Tetrasodyum pirofosfat 454 gr.

2. Fildişi rengi granül 454 gr.

3. Santomerse 1 gr.

Her 1 litre su için parlatma variline bu temizleyici karışımdan 15 gr. ilave edin.

Bir ayrıntı olarak bahsedersek, püskürtme ile temizleme yöntemi ince cam tanecikleri ile yapılırsa kumlamadan daha aşındırıcı olan bir yöntemdir. Özel çalışmalar çok daha iyi bir temizleme gerektirir, dağlama ve elektrolizin dışında bu çok üstün bir bir tekniktir. Yine de çok iyi parlatılmış yüzeylerde hafif bir pürüzlülüğe neden olduğundan kullanılamaz. Açıkçası bu teknik özel olarak ayarlanmış bir mekanizma olmadan büyük miktarlarda malın temizlenmesi için kullanılamaz. Temizleme hassasiyetinde bir sorunla karşılaşırsanız bunu aklınızdan çıkarmayın.

Umarım şimdiye kadar anlattıklarımızdan temizlemede kullanılan tekniklerle ilgili, neden ve nasıl yapıldığıyla ilgili belli bir fikir sahibi olmuşsunuzdur. Şimdi başka bir konuya dönelim ve metal yüzeyleriyle ilgili karşılaşabileceğiniz değişik durumlardan bahsedip, bazı hallerde en iyi temizleme sonucunu elde etmek için neler yapmanız gerektiğinden bahsedelim.

ALKALİ TEMİZLEME VE DALDIRMALAR

Alkali temizleme ve daldırmalarda da amaç asitle dağlama ve daldırmadaki ile aynıdır yani, oksit, pas, pul ve lekeleri gidermek ve parçanın üzerindeki asit filmini nötralize etmek amacıyla yapılır.

Alkali daldırmaların içerdiği maddelerin pH’ ı 7’ nin üzerindedir (genellikle 8 ile 12 arasındadır) ve oksitler gibi kompleks metalik bileşiklerle birlikte reaksiyona girebilir veya çözünebilirler. Çelik üzerindeki ince pas tabakası daha önce anlatıldığı şekilde bir asitle dağlama işlemi uygulanarak bir kerede giderilebilir ama inhibitör mevcut olsa bile esas metal biraz aşınacaktır. Piyasada demir çelatları içeren ve daha önceden geliştirilmiş tescilli bazı alkali temizlemeler mevcuttur. Bunlar sadece pastaki demir (oksit) ile birleşip temizlerler, metale etki etmezler. Bu daldırmalar bazen elektrik akımıyla birlikte kullanılır. Ara sıra diğer alkali daldırma formları da kullanılır fakat en çok kullanılan alkali daldırma SİYANÜRLÜ DALDIRMA’ dır.

Siyanürlü Daldırma

Genellikle kaplamadan önce kaplanacak parçanın üzerindeki hafif oksit ve ince kir tabakasını çıkarmak için kullanılır. Genelde toprak kapta ve oda sıcaklığında uygulanan siyanürlü daldırmanın kuvveti %4 ile %10 arasındadır. Çözeltinin formülasyonu açısından bu bir litre suda yaklaşık 37 ila 94 gr. sodyum siyanüre tekabül eder. Bazen siyanürlü daldırma ile temizlenen parça katot olmak üzere elektroliz birlikte kullanılır fakat kir filmini siyanür çözeltisinde çözerek yapılan basit daldırma daha tesirli olduğundan nadiren bu yola başvurulur. Kaplamacılıkta siyanürlü daldırma çevresel kaygılardan dolayı yavaş yavaş kullanımdan kaldırılmaktadır.

SİYANÜR KULLANIMI HAKKINDA UYARI : Siyanür yutulursa öldürücü bir zehirdir. Siyanür ile asit karıştırılırsa zehirli siyanür gazı oluşur bu nedenle kesinlikle bu ikisi karıştırılmamalıdır. Siyanürlü daldırma kapaklı toprak kapta yapılmalı ve yalnızca iyi havalandırmalı bir odada ya da daha iyisi mümkünse aspiratörün altında yapılmalıdır. Tüm güvenlik kurallarına uyun.

Siyanürlü daldırmadan çıkarılan parça eğer çalışma talimatında başka bir şey belirtilmemişse temiz akarsuda iyice durulanmalıdır. Temizlenecek parça siyanür banyosuna konmadan önce çalışma talimatında başka bir şey belirtilmemişse daima temiz suda durulanmalıdır.

İyi bir temizleme işlemi için şunlar gereklidir :

1. Doğru çözücü ve/veya deterjan bileşimi kullanılması

2. Solvent ve/veya deterjanın etkisini hızlandırmak için ısıtma

3. Kir parçalarını çıkarmak için karıştırma yardımcı olacaktır.

İlk ikisinden biraz bahsetmiştik. Karıştırmada dikkat edilmesi gereken bazı hususlar vardır. Eğer kirlenme ince dağılmış katı parçacıklar halindeyse çok iyi karıştırma gereklidir. Karıştırma temizleme çözeltisindeki parçaların hareketiyle, çözeltiye hava verilerek, sprey ile veya el ile ovarak yapılabilir. Yüksek frekanslı ses dalgaları titreşimiyle ile de yapılabilir, bu teknik son 30 yıldan bu yana giderek daha fazla kullanılmaya başlanmıştır. Günümüzde bazı temizleme işlemlerinde oldukça önemli bir yeri vardır.